Ansali.be

Monday, January 12, 2009

Overzicht van December 2008

Wat ik het meest opvallend vond in de maand december van het jaar 2008, is de officiële beslissing van een groep Amerikaanse economen, dat de VS zich, sinds december 2007, in een recessie bevond. Het kwam mij als een slag in het gezicht, omdat de maanden voordien constant positieve groei werd voorspeld voor het jaar 2008 en 2009. De economen “in office” (dit kan evenwel niet veralgemeend worden; er waren economen die al meerdere jaren waarschuwden -verrassend precies- voor de subprime loans) waren blind voor de gevolgen van de dalende vastgoedprijzen en voor de ernst van de crisis in de financiële wereld. Ze voorspelden dat in het 3-de of in het laatste kwartaal van 2008 de economie zich zou herstellen van een gematigde recessie. Afgaand op de reactie van de beurzen gaven de Amerikaanse werkloosheidcijfer in september 2008 iedereen het inzicht dat de economie niet was verbeterd maar integendeel sterk is achteruit gegaan en nog achteruit zou gaan. De gewichtige bijeenkomst zal in de toekomst, vind ik, de indruk geven dat zij (de economen), het wel degelijk op tijd zagen wat er gaande was. Ik vind het des te schijnheiliger door het tijdstip december 2007 te kiezen omdat zoals ik meen te weten het eerste kwartaal van 2008 nog een sterke groei (voor de VS) optekende (+2,0% a 2,5% jaar op jaar groei). Het kan echter eveneens gezien worden als een waardering van die economen die een zeer juiste beeld gaven van de situatie en zeer accuraat de toekomst schetsten.

De redding van “de grote drie” GM, Ford en Chrysler: Het dwingt mij, mijn bewondering af hoe de Amerikaanse leiders, zoals ik het zie, vooral tijd winnen en het vertrouwen van de bevolking proberen/weten te behouden. In die zin wordt Amerika, denk ik, terecht het land genoemd die als eerste zal herstellen, of is het, het geloof van de amerikanen in de veerkracht van hun eigen economie, die hun economie relatief staande houdt? De weerslag van de moeilijkheden van de auto-industrie op de economie is volgens mij tot nu toe onwaarschijnlijk klein en had ikzelf ongeveer even erg als de financiële crisis ingeschat. Het scenario over de redding van “de grote drie” verliep bijna identiek met het verloop naar de goedkeuring van het 700 biljoen$ TARP/Paulson plan voor de financiële instellingen. Eerst wordt uiting gegeven over de ernst van de toestand en de noodzaak van geldinjecties, nu enkel via staatssteun te verkrijgen. Er volgt een bijeenkomst waar een redding in vraag wordt gesteld (Is het wel verantwoord belastinggelden te besteden aan een verloren zaak?). Dus exit reddingsoperatie, met onmiddellijk erna een geruststelling dat een reddingsoperatie onder voorwaarden er toch nog zou kunnen komen. (Wellicht zit de schrik er nog goed in na het teloor laten gaan van Lehman Brothers.) De goedkeuring wordt eerst door de Senaat verworpen, om dan toch via een omweg tot stand te komen, namelijk een tussenkomst van de president zelf.
Het heeft me een idee van een psychologisch crisisbeleid gevoerd door de Amerikaanse regering: Staatssteun voorzien voor bedrijven, vooral beloven, maar die zo lang mogelijk uitstellen, en werkgelegenheid bieden (voorspiegelen) zo snel mogelijk, met als doel het vertrouwen van de mensen te bewaren in de toekomst zodat ze blijven consumeren. Als de markt zich daardoor zou herstellen zijn er meer middelen om de noodzakelijke saneringen uit te voeren, die een zelf regulerende markt opeist. Een uiting, vind ik, van het Amerikaans geloof dat de markt zichzelf kan en zal herstellen zonder staatsinmenging. Mijn vrees, in dat geval, is dat dergelijk geloof ze blind maakt voor een noodzakelijke organische evolutie van die markt met name een globale markt; die onder het nom van “geen regulering” een globale financiële infrastructuur (cfr Keynes) wordt afgedaan als verkeerd. Het is als vinden dat de vrije markt vanzelf voor wegen en ander infrastructuur zal zorgen zonder regeringsbeslissing. De bijeenkomst van de G20 zou daarover meer nieuws kunnen geven, maar ik vind Amerika weinig overtuigend tot die G20 en het is zeer stil daaromtrent. Nauwelijks nieuws, een hedendaagse kwaal van de media, vind ik, (te weinig sensationeel, hoe belangrijk ze in weze mag zijn voor elk van ons -denk maar aan de verslaggeving van de Europese politiek versus nationale-) en misschien kampt die bijeenkomst het meest met de houding van Amerika: “geen regulering nodig! De vrije markt zal blijven voortbestaan”.

Een derde opvallend gebeurtenis in december 2008 vind ik, is het rentebeleid van de Fed:
(bron de Tijd) “De Federal Reserve (Fed) kondigde dinsdagavond, 16 december 2008, radicale ingrepen aan om de economische activiteit in de VS te ondersteunen. De centrale bank verlaagde de basisrente tot een recordlaagte van 0 à 0,25 procent. Voorts suggereerde de Fed dat hij de basisrente 'geruime tijd' zal handhaven op het huidige peil. Ten slotte plant de Fed verscheidene initiatieven om voldoende en goedkoop krediet ter beschikking te stellen van de huizenmarkt, gezinnen en bedrijven.”
Volgens mij binnen de Amerikaanse economie is dit positief. Maar de dollar is een reserve handelsmunt en vanuit dat standpunt ben ik veel minder positief. Uiteraard noteerde daarop de dollar eind december merkelijk lager 0,72 USD/EUR tegenover 0,79 USD/EUR voor de renteknip. Doe je dit ook niet denken aan een van de meest genoemde oorzaken van de Grote Depressie?

Olie- en grondstoffen: Ondanks de overeenkomst van de Opec leden op 17 december om de productie fors te verlagen in januari 2009, kon dit de prijs van de olie niet ondersteunen. Het wordt samen met de grondstofprijzen als indicatoren gezien van een wereldwijde recessie of economische crisis. “Van zodra de ernst van de wereldwijde economische crisis tot de markten doordrong, kregen de grondstoffenmarkten (in het begin van het jaar nog erg populair) rake klappen.” Quote uit Aandelengids 2009 uitgegeven door De Tijd. Olie noteerde in december onder de 40$ waar het in de zomer van 2008 bijna 150$ bedroeg.

Wereldleiders reageren acuut (voortvloeiend uit de maand november):Niet altijd eensgezind, krijgt vooral de bondskanselier van Duitsland, Angie Merkel hevige kritiek, omdat zij, een gemeenschappelijk stimuleringsplan door de lidstaten van de Europese Unie afwees. Duitsland verwijt andere landen zoals Engeland van dom Keynesiaanse deficit maatregels, met daaraan verbonden het gevaar voor een hyperinflatie. Engeland, niet behorend tot de eurolanden, neemt het voortouw in het verlenen van staatssteun. Frankrijk, die het voorzitterschap van de Europese Unie had, leidde het standpunt voor een gemeenschappelijk stimuleringsplan. Het compromis was een commissie die de lidstaten adviseerde met richtlijnen en gemeenschappelijke doelen, in de praktijk door elk lidstaat afzonderlijk uit te werken.
Over gans de wereld worden de markten van liquiditeiten voorzien, doch het vertrouwen tussen de banken onderling blijft klein en de banken blijven argwanend om kredieten toe te staan. Hierdoor, denk ik missen de acties van de centrale banken gedeeltelijk hun doel om de economie te stimuleren. Door de weigerachtigheid van de banken blijft de geldschaarste aanhouden (analisten wijzen er anderzijds op dat het effect van een renteverlaging tijd vraagt en cijfermatig resultaten pas een jaar later zullen kunnen opgetekend worden) . Economen, waaronder Roubini wijzen op het gevaar van een liquiditeitsvalstrik en de kans op een deflatie, hetgeen ons naar een nieuwe depressie zou kunnen voeren. Als ik Roubini goed begrijp steunt hij de akties van de centrale banken en de regeringen. Maar het kwaad is geschied. Het herstel zal hoe dan ook moeizaam worden. De reacties van de centrale banken en regeringen voorkomen dus dat het nog erger zou geworden zijn.

Industrie reageert met ontslagen. Dag in dag uit kon men in de kranten van december 2008 volgen hoe bedrijven, de een na de andere ontslagen van werknemers aankondigden, hetzij tijdelijk en/of gedeeltelijk en/of definitief door de productie tijdelijk stil te leggen zoals de autoconstructeurs en de metaalindustrie voor de maanden december en januari of door saneringen die ze zich verplicht zagen uit te voeren, tengevolge van de “squeeze” in uitgaven door zowel de industrie als de consument, of door het sluiten van filialen en fabrieken

Het herstel van de beurzen: Ondanks de druk onder het gewicht van negatieve vooruitzichten herstelden de markten zich gemiddeld met bijna + 20% in december 2008. Sommige analisten gewaagden zich aan een herstel te voorspellen voor het jaar 2009, waarbij de beurzen met 90% zouden stijgen. Volgens mij niet uit te sluiten omdat zoals eerder de voormalige Fed voorzitter Greenspan aan te halen, kan een herstel in de Amerikaanse vastgoedprijzen een forse en snelle opleving van de economie tot gevolg hebben. Doch het gaat in december nog steeds achteruit wat de vastgoedprijzen in Amerika betreft. Het standpunt van Roubini lijkt me meer aanvaardbaarder. De beurzen zullen nog een 20 a 30% dalen, en het herstel zal een U-vormig beweging maken in plaats van een V-vormig, als gevolg van een lange recessie van waarschijnlijk meer dan 24 maanden. Dit wil zeggen van december 2007 tot december 2009. (24 maanden, als een lange recessie periode, ten opzichte van een gemiddelde recessie periode van 3 a 6 maanden.)




Labels: